{"id":174,"date":"2022-03-04T13:28:51","date_gmt":"2022-03-04T12:28:51","guid":{"rendered":"http:\/\/laskarzew.pl\/nowa\/?page_id=174"},"modified":"2022-03-04T14:09:21","modified_gmt":"2022-03-04T13:09:21","slug":"obrona-laskarzewa-w-1939-r","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/miastolaskarzew.pl\/?page_id=174","title":{"rendered":"OBRONA \u0141ASKARZEWA W 1939 R."},"content":{"rendered":"

Kampania wrze\u015bniowa \u201839 dotar\u0142a do ka\u017cdego miasta, osady i wsi polskiej, przynosz\u0105c wsz\u0119dzie ogrom zniszcze\u0144 i po\u017cog\u0119 a ich mieszka\u0144com bolesne prze\u017cycia i \u015bmier\u0107. Tak te\u017c sta\u0142o si\u0119 w \u0141askarzewie \u2013 niewielkiej miejscowo\u015bci na pograniczu Mazowsza i Lubelszczyzny, kt\u00f3ra we wrze\u015bniu 1939 sta\u0142a si\u0119 polem kilkudniowej bitwy mi\u0119dzy polskimi obro\u0144cami i niemieck\u0105 piechot\u0105. To wydarzenie militarne, b\u0119d\u0105ce jednym z wielu epizod\u00f3w trwaj\u0105cej ponad miesi\u0105c kampanii wrze\u015bniowej, sta\u0142o si\u0119 dla \u0142askarzewian trwa\u0142ym elementem pami\u0119ci i to\u017csamo\u015bci patriotycznej. Od wielu lat, corocznie 17 wrze\u015bnia obchodzone jest wspomnienie Obrony i Spalenia \u0141askarzewa, maj\u0105ce dla mieszka\u0144c\u00f3w miasta wag\u0119 r\u00f3wn\u0105 \u015bwi\u0119tom pa\u0144stwo\u00adwym. Do dzi\u015b przekazywane s\u0105 mi\u0119dzy pokoleniami opowie\u015bci o obronie miasta, czytane s\u0105 wspomnienia mieszka\u0144c\u00f3w z tamtego okresu a portale internetowe prezentuj\u0105 zachowanie zdj\u0119cia zniszczonego \u0141askarzewa.<\/p>\n

Obrona \u0141askarzewa w dniach 15-17 wrze\u015bnia 1939 roku zwi\u0105zana by\u0142a z dzia\u0142aniami obronnymi na \u015brodkowym odcinku Wis\u0142y jako cz\u0119\u015bci os\u0142ony stolicy przed 10 Armi\u0105 Niemieck\u0105. Nacieraj\u0105ce od po\u0142udnia i po\u0142udniowego wschodu ugrupowanie niemieckie zamierza\u0142o sforsowa\u0107 Wis\u0142\u0119 a nast\u0119pnie zaatakowa\u0107 obiekt strategiczny \u2013 Warszaw\u0119. Od 10 wrze\u015bnia 1939 r. oddzia\u0142y polskie rozpocz\u0119\u0142y organizowanie obrony linii Wis\u0142y, a dozorowanie 20-kilometrowego pasa rzeki na odcinku Tarn\u00f3w \u2013 Maciejowice przej\u0119\u0142a 13 DP WP pod dow\u00f3dztwem p\u0142k Kali\u0144skiego. Pr\u00f3by forsowania rzeki przez Niemc\u00f3w zako\u0144czy\u0142y si\u0119 niepowodzeniem. Niestety, od strony Siedlec z zamiarem zamkni\u0119cia kleszczy wok\u00f3\u0142 Warszawy i doj\u015bcia do Wis\u0142y zaatakowa\u0142a \u0141askarzew niemiecka 1 DP wraz z DPanc Kempf. 13 DP zosta\u0142a zagro\u017cona otoczeniem. W tej sytuacja p\u0142k. Kali\u0144ski wyznaczy\u0142 do os\u0142ony odwrotu dywizji kompani\u0119 piechoty kpt. Walentego Parata, zorganizowan\u0105 z rozbitk\u00f3w 44 PP. Obron\u0119 \u0141askarzewa przygotowa\u0142a, z pomoc\u0105 mieszka\u0144c\u00f3w, grupa \u017co\u0142nierzy pod dow\u00f3dztwem ppor. Tomasza Jab\u0142kowskiego<\/strong>. W mie\u015bcie zbudowano barykady i utworzono punkty ogniowe. Wa\u017cnym elementem obrony sta\u0142 si\u0119 ko\u015bci\u00f3\u0142 parafialny wraz z okalaj\u0105cym go terenem i wie\u017c\u0105 ko\u015bcieln\u0105, na kt\u00f3rej zainstalowano gniazda broni maszynowej. Od 15 wrze\u015bnia rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 walki z podchodz\u0105cymi od strony Pilczyna i Go\u0144czyc oddzia\u0142ami niemieckimi. G\u0142\u00f3wne nasilenie walk nast\u0105pi\u0142o 17 wrze\u015bnia, gdy po ci\u0119\u017ckim ostrzale artyleryjskim Niemcy rozpocz\u0119li szturm miasta. Dosz\u0142o do zaci\u0119tych walk, niekiedy wr\u0119cz. Poleg\u0142o 25 \u017co\u0142nierzy w tym oficerowie ppor. Tomasz Jab\u0142kowski i ppor. Tomasz Olczewski. Zgin\u0119\u0142o w walce i w wyniku ostrza\u0142u 58 mieszka\u0144c\u00f3w miasta. Centrum \u0141askarzewa zosta\u0142o prawie ca\u0142kowicie zniszczone i spalone, \u0142\u0105cznie z ko\u015bcio\u0142em.<\/p>\n

Ta bohaterska postawa dow\u00f3dztwa i \u017co\u0142nierzy za\u0142ogi \u0141askarzewa umo\u017cliwi\u0142a 13 DP odej\u015bcie z bronionego odcinka Maciejowice \u2013 Tarn\u00f3w w kierunku Warszawy. By upami\u0119tni\u0107 obro\u0144c\u00f3w miasta, w 1996 roku, staraniem Towarzystwa Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Historii i Kultury \u0141askarzewa i ze wsparciem mieszka\u0144c\u00f3w, w miejscu \u015bmierci ppor. Jab\u0142kowskiego postawiono pomnik<\/strong>, dedykowany jemu i jego \u017co\u0142nierzom z 44 PP.<\/p>\n

Obrona \u0141askarzewa we wspomnieniach mieszka\u0144c\u00f3w<\/strong><\/p>\n

W relacji Zygmunta G\u0105ski, naczelnika Stra\u017cy Po\u017carnej, zapisano m.in.:<\/strong> \u201eW tym czasie artyleria niemiecka zacz\u0119\u0142a strzela\u0107 do \u0141askarzewa i wybuch\u0142y w r\u00f3\u017cnych miejscach po\u017cary. Nasi \u017co\u0142nierze, kt\u00f3rzy byli za moj\u0105 stodo\u0142\u0105 wzi\u0119li karabin maszynowy i czo\u0142gali si\u0119 do ulicy Garwoli\u0144skiej i ustawili karabin ko\u0142o domu Wojdygi […]. W tym czasie od strony Pilczyna wida\u0107 by\u0142o niemieckie tyraliery, jak sz\u0142y do ataku. Poniewa\u017c by\u0142o bardzo gor\u0105co [mieli] wszyscy r\u0119kawy pozawijane i mundury rozpi\u0119te, nasze karabiny pracowa\u0142y bez przerwy, jeden na barykadach ulicy Warszawskiej, na barykadach ul. Garwoli\u0144skiej, przy gospodzie, i na pi\u0119trze u Zi\u0119ciny. [\u2026] Niemcy zacz\u0119li ostrzeliwa\u0107 ko\u015bci\u00f3\u0142, kt\u00f3ry zacz\u0105\u0142 si\u0119 pali\u0107, nasi \u017co\u0142nierze wycofali si\u0119 do ul. Garbarskiej, do\u0142\u0105czyli do tych kt\u00f3rzy jeszcze si\u0119 bili przeszli przez rzek\u0119 do przychodniej drogi, [sk\u0105d] wycofali si\u0119 do wsi Onufryn\u00f3w. […] niemiecka artyleria zacz\u0119\u0142a silnie strzela\u0107 z armat, piechota niemiecka posz\u0142a do ataku, podpalaj\u0105c ka\u017cdy dom, a kogo spotkali zabijali.<\/em><\/p>\n

[\u2026] Gdy ju\u017c zdobyli \u0141askarzew zabierali swoich zabitych i rannych ze szpitala, zabrali naszych ci\u0119\u017cej rannych \u017co\u0142nierzy, l\u017cej rannym kazali i\u015b\u0107 w stron\u0119 Pilczyna. Na wiecz\u00f3r ju\u017c \u017cadnego Niemca nie by\u0142o w \u0141askarzewie, \u0141askarzew si\u0119 pali\u0142. Nam, kt\u00f3rych jak wspomnia\u0142em by\u0142o oko\u0142o 120 os\u00f3b Niemcy zarz\u0105dzili powsta\u0107, ustawili w czw\u00f3rki [\u2026] tak nas doprowadzono do Garwolina, zamykaj\u0105c nas na noc w ko\u015bciele [\u2026] Na drugi dzie\u0144 ja i kilku innych przyszli\u015bmy do \u0141askarzewa. Miasto jeszcze si\u0119 pali\u0142o. [\u2026] Prawie ka\u017cda rodzina ju\u017c straci\u0142a kogo\u015b z bliskich. […] Miasto spalone, zniszczone, nie zosta\u0142o nic, ca\u0142ych dom\u00f3w pozosta\u0142o tylko 4, ko\u015bci\u00f3\u0142 zosta\u0142 spalony, remiza stra\u017cacka r\u00f3wnie\u017c, nie by\u0142o te\u017c piekarni.\u201d<\/em><\/p>\n

Z relacji W\u0142adys\u0142awa Siera\u0144skiego, kt\u00f3ry znalaz\u0142 si\u0119 w grupie m\u0119\u017cczyzn wyprowadza\u00adnych z miasta:<\/strong> \u201e\u2026 W grupie, w kt\u00f3rej znalaz\u0142em si\u0119 ja, by\u0142 r\u00f3wnie\u017c ppor. Jab\u0142kowski. Po wyj\u015bciu z miasta kolum\u00adn\u0119 t\u0105 zatrzymano na pastwisku zwanym <\/em>Pasternikiem. Kazano nam usi\u0105\u015b\u0107, pilnowa\u0142o nas kilku \u017co\u0142nierzy niemieckich. Przesiedzieli\u015bmy tak kilka godzin, wspomniany porucznik Jab\u0142kowski siedzia\u0142 obok mnie by\u0142 ranny w klatk\u0119 piersiow\u0105 i bardzo cierpia\u0142. Opatrunek za\u0142o\u017cony na lewym barku i\u00a0klatce by\u0142 przesi\u0105kni\u0119ty krwi\u0105. Poprosi\u0142 \u017co\u0142nierza niemieckiego o wod\u0119 lecz jej nie otrzyma\u0142. Przy zapadaj\u0105cym zmroku dw\u00f3ch \u017co\u0142nierzy podesz\u0142o do niego i kazano mu wsta\u0107, zrobi\u0142 to z wielkim trudem. Poprowadzono go w kierunku miasta, ca\u0142a tr\u00f3jka przesz\u0142a na praw\u0105 stron\u0119 szosy. W kilka minut p\u00f3\u017aniej pad\u0142y dwa strza\u0142y, wszyscy siedz\u0105cy wok\u00f3\u0142 mnie zacz\u0119li m\u00f3wi\u0107, \u017ce rozstrzelali porucznika Jab\u0142kowskiego. Nasz\u0105 grup\u0119 ustawiono w kolumn\u0119 marszow\u0105 i poprowadzili do Go\u0144czyc. Po mojej ucieczce z kolumny wracaj\u0105c do miasta widzia\u0142em le\u017c\u0105ce cia\u0142o porucznika Jab\u0142kowskiego w miejscu, z kt\u00f3rego uprzednio s\u0142ycha\u0107 by\u0142o strza\u0142y\u2026”.<\/em><\/p>\n

Z relacji pani Ewy Jab\u0142kowskiej-Mackiewicz, c\u00f3rki ppor. Jab\u0142kowskiego:<\/strong> \u201e\u2026M\u00f3j ojciec Tomasz Jab\u0142kowski urodzi\u0142 si\u0119 13\u00a0pa\u017adziernika 1903 roku w Warszawie, jako najm\u0142odsze, czwarte dziecko J\u00f3zefa Jab\u0142kowskiego. Surowe wychowanie, jakie odebra\u0142 w domu, kt\u00f3re tak widoczne by\u0142o w jego p\u00f3\u017aniejszym \u017cyciu, zaobfito\u00adwa\u0142o pracowito\u015bci\u0105, skromno\u015bci\u0105 i ograniczeniem w\u0142asnych potrzeb do minimum. Z dokument\u00f3w, kt\u00f3re odnalaz\u0142am mo\u017cna wywniosko\u00adwa\u0107, \u017ce kszta\u0142ci\u0142 si\u0119 w Gimnazjum im. Miko\u0142aja.<\/em><\/p>\n

W roku 1920 w obliczu zagro\u017cenia bolszewickiego jako 16-letni ch\u0142opiec zg\u0142osi\u0142 si\u0119 ochotniczo do wojska razem z bra\u0107mi, poszed\u0142 na front. Rok p\u00f3\u017aniej uko\u0144czy\u0142 Gimnazjum i wst\u0105pi\u0142 do Wy\u017cszej Szko\u0142y Handlowej. Po uko\u0144czeniu studi\u00f3w, a nast\u0119pnie Szko\u0142y Podchor\u0105\u00ad\u017cych Piechoty w Ostrowi Mazowieckiej, przeszed\u0142 wszechstronn\u0105, 3- letni\u0105 praktyk\u0119 w du\u017cej firmie handlowej w Pary\u017cu, a\u017c wreszcie za\u0142o\u017cy\u0142 w\u0142asn\u0105 firm\u0119 w Lyonie.<\/em><\/p>\n

Pami\u0119tam, \u017ce Tata wr\u00f3ci\u0142 do Polski na wezwanie dziadka i\u00a0nied\u0142ugo potem obj\u0105\u0142 w Domu Towarowym <\/em>Bracia Jab\u0142kowscy (p\u00f3\u017aniejsza <\/em>Arka) stanowisko jednego z dyrektor\u00f3w. Jednak najwa\u017cniejsz\u0105 dla mnie by\u0142a data 1934 r., kiedy to Tata o\u017ceni\u0142 si\u0119 z Janin\u0105 Krasusk\u0105, wkr\u00f3tce potem rodzina powi\u0119kszy\u0142a si\u0119 o mnie i\u00a0mojego brata Piotra. Ojciec m\u00f3j, ceniony by\u0142 w\u015br\u00f3d wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w za swoje zdolno\u015bci, szerokie zainteresowania i\u00a0fachowo\u015b\u0107. Jeszcze z lat dzieci\u0119cych pami\u0119tam jak ca\u0142\u0105 rodzin\u0105 bawili\u015bmy si\u0119 na zawodach zorganizowanych przez Tat\u0119, kt\u00f3ry uprawia\u0142 wiele dziedzin sportu i wspiera\u0142 finansowo czynnie zainteresowania sportem w\u015br\u00f3d praco\u00adwnik\u00f3w firmy. Tak jak w wielu polskich rodzinach, nasze spokojne, pogodne i\u00a0pe\u0142ne mi\u0142o\u015bci \u017cycie przerwa\u0142 dzie\u0144 1 wrze\u015bnia 1939 r\u2026\u201d<\/em><\/p>\n

\/opracowanie: Eryk Laskowski
\nna podst.: Waldemar Trzaskowski \u201eGeneza i przyczyny walk o \u0141askarzew 12-17 IX 1939 roku\u201d, Nasze Sprawy 1995, oraz na str. http:\/\/free.of.pl\/l\/laskare\/historia_17_wrzesnia.html\/<\/a><\/em><\/p>\n

\"\"<\/em><\/p>\n

\"\"<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kampania wrze\u015bniowa \u201839 dotar\u0142a do ka\u017cdego miasta, osady i wsi polskiej, przynosz\u0105c wsz\u0119dzie ogrom zniszcze\u0144 i po\u017cog\u0119 a ich mieszka\u0144com bolesne prze\u017cycia i \u015bmier\u0107. Tak te\u017c sta\u0142o si\u0119 w \u0141askarzewie \u2013 niewielkiej miejscowo\u015bci na pograniczu […]<\/a><\/p>\n<\/div>","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":102,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-174","page","type-page","status-publish"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/miastolaskarzew.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/174","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/miastolaskarzew.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/miastolaskarzew.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/miastolaskarzew.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/miastolaskarzew.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=174"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/miastolaskarzew.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/174\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":199,"href":"https:\/\/miastolaskarzew.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/174\/revisions\/199"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/miastolaskarzew.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=174"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}